• Języki świata,  Sławni poligloci

    Esperanto – językowy znak pokoju

    Sto trzydzieści lat temu Ludwik Zamenhof opublikował pierwszy podręcznik, stworzonego przez niego międzynarodowego języka. Rok 2017 to również setna, obchodzona pod auspicjami UNESCO, rocznica śmierci Zamenhofa. Zainicjowane przez niego esperanto – język równościowy i sprawiedliwie dostępny, po latach tłamszenia powraca do łask. Ludwik Zamenhof urodził się i zmarł za ziemiach polskich, pod zaborem rosyjskim. Był to wówczas ogromny wieloetniczny tygiel, zamieszkały głównie przez Polaków, Żydów, Rosjan i Niemców. Grupy te, choć mieszkały obok siebie, to żyły osobno, nie mieszały się i z trudnością komunikowały ze sobą. Już jako młodzieniec, Zamenhof stwierdził, że u podstaw wrogości leży brak wspólnej mowy i rozpoczął pracę nad międzynarodowym językiem. Zainicjowane przez niego esperanto, stworzone…

  • Języki świata,  Narodowości

    Serbsko – chorwacki. W bałkańskim językowym kotle

    Koszmar wojny wiąże się ze stratą – kraju, miasta, bliskich, lub po prostu prawa do normalnego życia. Stratą również można nazwać odebranie ludziom możliwości używania własnego języka, lub zaprzęgnięcie go do podżegania nacjonalistycznych konfliktów. Tak było w przypadku wojny domowej w byłej Jugosławii, często przywoływanej w kontekście obecnej tragedii miasta Aleppo. Na książki opisujące los uchodźców z Aleppo musimy jeszcze poczekać. Możemy jednak pomóc sobie zrozumieć, jak ciężko doświadcza wojna, sięgając po dzieła bałkańskich pisarzy – a wśród niezmiernie przejmujące „Ministerstwo bólu” Dubravki Ugrešić. Bohaterka powieści Ugrešić to wypędzona z kraju chorwacka literaturoznawczyni, która otrzymała propozycję wykładania na amsterdamskiej slawistyce literatury jugosłowiańskiej. Jej studentami zostali w większości uciekinierzy z byłej…

  • Hygge_dania
    Języki świata,  Narodowości

    Hygge – inwazja wikingów w ciepłych skarpetkach

    Hygge, czyli duński sposób na szczęście. Ten szczególny rodzaj zadowolenia z życia zyskał w ostatnim roku ogromną popularność, daleko wykraczającą poza Półwysep Jutlandzki i Skandynawię. Moda na hygge, a właściwie hygge-szaleństwo, powoli rozlewa się na pozostałe kraje w Europie i dociera również do nas. W zestawie z „brexitem” i takimi językowymi tworami jak „trumpizm”, „hygge” znalazło się na liście Słów 2016 roku, ogłoszonych przez Słownik Collins. Brytyjski rynek wydawniczy zatonął w ciepłych skandynawskich pieleszach. Książek z duńskim przepisem na szczęście na wyspiarskich półkach można znaleźć aż dziewięć! Na polski przetłumaczono już dwie – „Hygge. Duńska sztuka szczęścia” oraz „Hygge. Klucz do szczęścia”. Czy czeka więc i nas inwazja wikingów w…

  • Saudade
    Języki świata

    Jesienne saudade

    Słowa „jesień” i „melancholia” jak co roku mają się ku sobie, niezmiennie tworząc związek frazeologiczny. Zapewne przez częste niepogody i deszcze, lubprzez niedobór światła słonecznego. Trudno jednak o lepiej dobrane połączenie pory roku i nastroju. Jeśli natomiast chcieć zestawić ten tęskny stan ducha z miejscem na mapie, bez wątpienia najtrafniejszym połączeniem będzie Portugalia, ze swym saudade. Saudade to rodzaj nostalgii, wyczekiwania za czymś dalekim, nieuchwytnym, co może nigdy nie powrócić. Tak jak dawne zdobycze morskie i potęga kolonialna Portugalii. Słowo wywodzi się z łacińskiego solitas, oznaczającego samotność. Jednak właśnie w tym nadatlantyckim kraju zyskało swoje specyficzne znaczenie, stając się wartością narodową. Na stałe obecną w duszach Portugalczyków. Być może sprawił…

  • Języki świata,  Podróże

    Euskera – tajemniczy język Kraju Basków

    Hic sunt leones, „tu mieszkają lwy”. Tak starożytni Rzymianie nazywali terytoria niebezpieczne i słabo zbadane. Dla wielu, jest to trafne określenie dla Kraju Basków. Mało znanej części Hiszpanii, położonej na północ od najczęściej odwiedzanych kurortów. Nierzadko również wiązanej jedynie z zamachami ETA. Warto jednak zdobyć się na większą ciekawość i skierować swoje kroki w kierunku Zatoki Biskajskiej. Motywacji do poznania Kraju Basków jest wiele. Pasjonatów przyrody i serialu zachwyci potęga oceanu, wysokie góry, zieleń lasów i łąk. Oraz strome klify nieopodal miejscowości Zumaia. Surferów przyciągną silne oceaniczne fale na plażach Itzurun i Atxibiribil. Amatorzy jedzenia odnajdą się w licznych, serwujących pintxos barach, wiejskich sidrerías. Jak również wielogwiazdkowych restauracjach. Usatysfakcjonowani wyjadą…

  • Języki świata,  Książki,  Narodowości

    Manx – odrodzenie języka małej wyspy

    Man – niewielka wyspa na Morzu Irlandzkim, leżąca pomiędzy Wielką Brytanią a Irlandią. Na tym skrawku ziemi, o powierzchni niewiele większej od Warszawy  i populacji zbliżonej do tej Nowego Sącza zachodzi jeden z najciekawszych procesów rewitalizacji języka. Ostatnim rdzennym mówcą języka manx był prosty rybak. Ned Maddrell zmarł w 1974 roku, na trzy lata przed swoimi setnymi urodzinami. Maddrell należał do garstki starszych, mówiących w manx ludzi, którzy pozwolili na nagrania swoich historii. Były to zwyczajne rozmowy o życiu. O trudach pracy na roli, połowach ryb, ale też o zapomnianych obrzędach i morskich przypowieściach. Najzwyklejsze ludzkie bajanie. Pozwoliło ono jednak na zachowanie języka. Językowe zderzenie Celtów i wikingów Manx należy…

  • Języki świata

    Língua portuguesa

    Zakończony w ubiegłą niedzielę turniej Euro 2016 z bijącym sercem śledziło tysiące kibiców, również tych, spośród ponad 1,2  Francuzów o portugalskich korzeniach. Wielu z nich swoje emocje ulokowało po środku boiska, ponieważ dla nich Francja i Portugalia stanowią dwie ojczyzny. Portugalczycy to jedna z najliczniejszych mniejszości narodowych zamieszkałych nad Sekwaną i Loarą. Ze względu podobieństwo językowo – kulturowe, w większości znakomicie odnajdują się we francuskim społeczeństwie. Zdarza się jednak, że w miastach o licznych portugalskich diasporach, można odnaleźć enklawy, których mieszkańcy przebywają i pracują tylko wśród swoich rodaków, nie widząc potrzeby nauki języka francuskiego. W portugalskiej dzielnicy Marsylii rozgrywa się słynna scena oświadczyn z filmu „Love Actually”. To właśnie przy…

  • Języki świata

    Fado polaco

    Szeleszczący i lekko ostry w brzmieniu – portugalski, przy pierwszym spotkaniu może przypominać nieznany język słowiański, tymczasem wywodzi się z odległych Porto, Faro czy Lizbony. Podobieństwo dźwiękowe w dużej mierze wynika z nagromadzenia głoski „sz”, jako którą wymawia się każde „s” występujące w końcówkach wyrazów, jak również „ch” (np. cha – herbata) oraz „x” (np. peixe – ryba). Ponadto polski z mową rodaków Vasco de Gama`y łączą samogłoski „ą” i „ę”, czego przykładem jest portugalski pies – cão, który pomimo zadziwiającej pisowni wymawia się jako „kę”. Zbieżności brzmieniowe można usłyszeć w nagranym z okazji Dni Kultury Polskiej w Lizbonie portugalskim tłumaczeniu „Lokomotywy” Juliana Tuwima. Wspólne, szumiące dźwięki inspirują również muzycznie.…

  • Języki świata

    O wilku mowa

    Dzikość serca i mądrość, a zarazem strach i groza. Spośród wszystkich zwierząt, chyba tylko wilk wywołuje w ludziach tak skrajne emocje, od przerażenia po fascynację. W przypowieściach i mądrościach ludowych wielu narodów przypisuje mu się rolę czarnego charakteru. Nie kto inny przecież czyhał na Czerwonego Kapturka i chciał zdmuchnąć chatkę Świnkom Trzem. Jednakże, jak twierdzi profesor Henryk Okarma, to sam człowiek stworzył wilka – wykreował w swojej wyobraźni wizerunek, który odzwierciedlał nie tyle rzeczywistość, co wyobrażenia i odczucia. W efekcie powstał obraz tak ponury, że trudno o budzącego większy przestrach drapieżnika. Nie taki wilk straszny, jak go malują. Zdrowy i niesprowokowany nie potraktuje człowieka jako zdobyczy, a wręcz za wszelką…

  • Języki świata,  Narodowości

    Italiano vero, czyli co światu dały Włochy

    Brawurowy bandyta, wirtuoz sztyletu i szpady, w swym pałacu na balkonie fascynował się trio z operową diwą i ekstrawagancką pianistką. To absurdalne zdanie nie powstałoby bez italianizmów, obecnych w polszczyźnie od stuleci. Z ziemi włoskiej do Polski… i nie tylko. Również w angielskim, francuskim i każdym europejskim języku odnajdziemy imponującą listę zapożyczeń z Półwyspu Apenińskiego. Niekonieczna była zatem królowa Bona, wraz z jej świtą i kucharzami, aby italiano zdominował kuchnię, sztukę, modę czy nawet politykę i militaria. Czym naprawdę jest jednak język włoski i co tak oczarowuje wszystkich tych, którzy nie mieli wystarczająco szczęścia, aby urodzić się Włochem lub Włoszką? Półwysep Apeniński przez lata podzielony był zarówno terytorialnie, jak i…